iMoMo – Суу ресурстарын башкаруунун жана моделдештирүүнүн, байкоонун (мониторинг) инновациялык технологиялары

Суу ресурстарын азыркы башкаруунун негизги принциптери БУУнун 1992-жылдагы Суу ресурстары жана айлана-чөйрө боюнча Дублин конференциясында кабыл алынган. Алар суу ресурстарын башкаруу жана пландоо үчүн так маалыматтарды алуу зарылчылыгында турат.

Акыркы 20 жылда бул маселе тез-тез көтөрүлүп, көп глобалдык программалардын(GCOS, GTOS, IGOS, WHYOS, Aguastat, GEMS-Water, GPCC, GRDC ж.б) негизин түзүүдө. Бул жана башка демилгелерге карабастан суу жөнүндө маалыматтар жетишсиз бойдон калууда жана үзүк (фрагменттик) мүнөзгө ээ болууда. Анын негизги себептеринин бири, гидрология жана агрометеорологиядагы традициялык ченөө ыкмалары чоң инвестициялык чыгымдарды талап кылгандыгындыгы үчүн кеңири жайылтылбаганында, өзгөчө алыскы же жарды аймактарда туруктуу  бекеттерди (станция) кармоонун кыйынчылыгында турат. Ал гана эмес, маалыматтар болгон жерде дагы, аларга жетүү көпчүлүк убакта кыйынга турат,  жана кызыкдар тарап үчүн чогултуу,иштетүү жана  талдоо процесстери  маалыматтар агымындагы ажырымдарга байланыштуу интерпретациялоого оор. Байланыш технологиялары, аларды аппараттык-программалык комплекстерине, кымбат эмес ченөө билдиргичтерине жетишкендиктерди жана жаныланууну киргизүү,моделдештирүү  жана көрсөтүү (визуализация) аркылуу маалыматтарды  бириктирүү (синтез), бул маселелерди чечүү үчүн келечекке жаңы жол  ачат.                                          

iMoMo кызыкдар тараптардын маалыматтарын бириктируу(синтез) жана натыйжалуу башкаруу, суу ресурстарын байкоо түзүмүнө технологиялык жаныланууларды киргизүүгө жана эксперттик маалыматтарды таркатууга багытталган глобалдык демилге. Мунун мааниси, так маалыматтар жана аларды билүү чыр-чатактарды чечүүгө жана жөнгө салууга  жардам берүүдө  турат. iMoMoнун маанилүүлүгү,  жогорку технологиялык, кымбат эмес каражаттарды пайдаланууга жана жергиликтүү жамааттардын жана иштеп жаткан мекемелердин биргелешкен долбоорлорго  жана жер-жерлерде пайдалануусуна түз катышуусу менен зор көңүл бөлүнөт. Бул традициялык эмес маалыматтарды пайдалануу жана иштеп чыгуу, ар кандай булактардан, анын ичинен аралыктык ченөөлөрдүн жана байкоолордун азыркы учурда иштеп жаткан бекеттерден(станция) алынган маалыматтарга толуктоо болуп саналат.

iMoMo Кыргызстан

Суу ресурстарын башкарууга, анын ичинен сугаруу жана гидроэнергетикага жогорудан төмөн карай борборлоштурулган жана түзүмдөштүрүлгөн башкаруу Борбордук Азиядагы Советтик түзүлүштөн калган мурас  болуп саналат. Анткени менен, Советтер Союзу ажырагандан кийин комплекстүү суу пайдалануу схемалары бир аз гана жаңыланган. Аймактын суу чарбасындагы жумушчу процесстерди уюштуруу мурункудай эле кагаз жүзүндө ишке ашырылат. Бул  кызыкдар тараптардын:суу пайдалануучулар ассоциациялары, райондук суу чарба башкармалыктары, бассейндик суу чарба башкармалыктары, суу чарбасынын борбордук органдары, мындан сырткары суу ресурстарын пайдаланууну тескөө боюнча эл аралык агенттиктердин ортосунда маалыматтарды башкарууга жана натыйжалуу маалымат алмашууга жолтоо болууда.

Мындай абал  iMoMо технологиясын киргизүүну жана жайылтууну баштоо үчүн өзгөчө шарттарды түзөт. Максат биринчиден, ченөөнүн традициялык эмес жолун кошумча пайдалануу аркылуу маалыматтарды көбүүрөк камтууда турат, экинчиден, iMoMo мамлекет аралык  жана улуттук деңгээлде маалыматтарды алмашууда, иштеп жаткан жол-жоболор жана протоколдордон алынган маалыматтарды валоризациялоого жана натыйжалуу башкарууга мүмкүндүк берет. Суу чарба жана мелиорация департаменти жана Эл аралык Арал көлүн сактоо  корунун Аткаруу комитетинин казак филиалы, iMoMо киргизип жаткан Чу жана Талас дарыяларынын бассейниндеги ар кандай деңгээлде сунуштаган алгачкы (пилоттук) долбоорлорду Кыргызстандын жана Казакстандын кызыкдар тараптары менен кызматташтыкта жүргүзөт.

iMoMo консорциуму боюнча өнөктөштөр

Hydrosolution

Суу ресурстары боюнча Эл аралык бюро

Арк инженердик институту

Photrack

Show me more

Билим- аракетке шарт түзүү